Ký ức bỏ trống: Điều bóng đá Việt Nam không lưu lại

Trận đấu diễn ra vào một chiều tháng Tư, trên khán đài B của sân Hàng Đẫy. Trống quá nửa. Ở hàng ghế thứ bảy tính từ lối vào, một người đàn ông lớn tuổi ngồi một mình, tay cầm tờ giấy đã gấp thành bốn, trên đó ông tự ghi đội hình hai bên bằng bút bi. Ông đến trước tiếng còi khai cuộc gần nửa tiếng. Khi trận đấu kết thúc, ông là người cuối cùng đứng dậy. Tôi ngồi cách ông vài hàng ghế và không nói với ông câu nào.

Nhiều năm sau, từ Manchester, tôi thử tra lại buổi chiều ấy. Tỉ số thì còn, nằm gọn trong một dòng chữ nhỏ trên một trang kết quả cũ. Nhưng tên người đàn ông, tiếng thở dài của ông ở phút bù giờ, cách ông gấp tờ giấy lại rồi mở ra lần nữa — không có ở đâu cả. Bóng đá Việt Nam không thiếu ký ức; nó thiếu nơi cất giữ ký ức. Và khi ký ức không được cất giữ, người ta bắt đầu tin rằng thứ không được ghi lại thì không hề tồn tại.

Bóng đá Việt Nam là một quốc gia của những đỉnh cao được ghi nhớ và một nền tảng bị bỏ quên. Người ta nhớ năm 2026, khi đội tuyển quốc gia lần đầu vô địch AFF Cup. Người ta nhớ năm 2026, khi thầy trò Park Hang-seo lặp lại điều đó, rồi tiến vào tứ kết Asian Cup 2026 và lần đầu góp mặt ở vòng loại thứ ba World Cup. Người ta nhớ ngày 5 tháng 1 năm 2026, khi Việt Nam đánh bại Thái Lan với tổng tỉ số 5-3 sau hai lượt trận chung kết, giành chức vô địch AFF Cup lần thứ ba trong lịch sử. Những đêm ấy có hàng triệu người xuống đường, có cờ đỏ tung bay, có tiếng kèn xe máy dội khắp các thành phố.

Rồi người ta quay lại với V.League, và bầu không khí đổi khác. Mùa giải quốc nội vẫn diễn ra, vẫn có nhà tài trợ, vẫn có những đội bóng như Hà Nội FC, Công an Hà Nội, Thép Xanh Nam Định hay Hoàng Anh Gia Lai. Nhưng khán đài phần lớn vắng. Những thống kê về lượng khán giả thường chỉ là ước lượng, mỗi nơi ghi một kiểu. Dữ liệu trận đấu ở mức tối thiểu: tỉ số, người ghi bàn, thẻ phạt. Những thứ mà một nền bóng đá hiện đại coi là nền tảng — số lần chạm bóng theo vị trí, quãng đường di chuyển, chỉ số bàn thắng kỳ vọng — hầu như không tồn tại một cách hệ thống. Người ta biết đội nào thắng. Người ta gần như không biết vì sao.

Đó là điểm khởi đầu cho một điều ít ai hỏi: nếu không đo được bóng đá của mình, ta đang đo cái gì khi nói về nó?

Tôi theo dõi bóng đá Việt Nam từ hai nơi cùng lúc. Ở Anh, nơi tôi làm việc, mỗi trận đấu ở Premier League để lại hàng trăm nghìn điểm dữ liệu, và người ta có thể dựng lại một pha bóng chỉ bằng những thống kê. Ở Việt Nam, nơi tôi sinh ra, ký ức về một trận đấu nằm trong trí nhớ của những người đã xem nó. Khi họ mất đi, ký ức mất theo. Một nền bóng đá không có kho lưu trữ sẽ luôn phải bắt đầu lại từ đầu, bởi nó không thể học từ chính mình.

Trong nhiều năm, tôi giữ một thói quen kỳ lạ: ghi lại những khoảnh khắc không ai ghi. Sau mỗi chuyến về Việt Nam, tôi mang theo một cuốn sổ nhỏ, trong đó có những dòng như "phút 67, cầu thủ số 14 đội khách đứng nhìn khán đài ba giây trước khi vào sân