Rafael Márquez và 180 phút chưa thành hình: Mexico học được gì từ hai trận hòa 1-1

Hiệp hai trận gặp Peru, khi đồng hồ trên sân điểm phút 90, Mateo Chávez vẫn đứng ở hành lang cánh trái. Ba ngày trước đó, trong trận gặp Colombia, cậu chỉ vào sân từ phút 64 và chạm bóng vỏn vẹn 26 phút. Không một thông báo từ ban huấn luyện, không một buổi họp báo giải thích. Chỉ có một bảng phân bổ phút thi đấu được công bố sau đợt tập trung: Chávez 116 phút, Obed Vargas 116 phút, Johan Márquez 106, Álvaro Fidalgo 104, Orbelín Pineda 104.

Cả hai trận đều kết thúc với tỷ số 1-1. Và tỷ số ấy là dữ kiện ít quan trọng nhất của cả đợt tập trung.

Tôi đọc lại bảng phút này nhiều lần trong hai ngày, theo cách tôi vẫn làm mỗi khi một huấn luyện viên mới nắm đội tuyển quốc gia. Người ta cười tôi vì tôi đếm phút thi đấu thay vì đếm bàn thắng; vài tháng sau, chính họ mở lại bảng phút để kiểm tra. Một bảng phút không nói cho bạn biết đội bóng đá hay hay dở. Nó nói cho bạn biết người huấn luyện đang nghĩ gì về tương lai.

Rafael Márquez tiếp quản đội tuyển quốc gia Mexico sau một sự nghiệp cầu thủ hiếm có: năm kỳ World Cup, một thập niên khoác áo Barcelona, và biệt danh “Kaiser” mà báo chí Mexico gắn cho ông từ thời còn thi đấu. Một huyền thoại sân cỏ ngồi vào ghế huấn luyện viên trưởng không phải chuyện hiếm ở khu vực CONCACAF, nhưng nó luôn kèm theo một gánh nặng riêng: kỳ vọng được dựng lên nhanh hơn năng lực được chứng minh.

Đợt tập trung đầu tiên của ông gồm hai trận giao hữu trong cùng một lịch FIFA: gặp Colombia, rồi gặp Peru. Cả hai đối thủ đều thuộc nhóm cạnh tranh của bóng đá Nam Mỹ, không phải những cái tên dễ chịu dành cho một vị huấn luyện viên mới đang tìm kiếm sự ổn định.

Kết quả: hòa 1-1 ở cả hai trận. Hai bàn thắng, hai bàn thua, không thắng, không thua. Với một đội tuyển đang chuyển giao, đó là khởi đầu khiêm tốn nhưng không phải thảm họa.

Điều đáng chú ý nằm ở chỗ khác. Giữa trận gặp Colombia và trận gặp Peru, Márquez thay đổi 11 vị trí trong đội hình xuất phát. Đó là mức xoay tua gần như toàn bộ. Trong bóng đá đội tuyển, người ta chỉ thấy những con số như vậy ở giai đoạn đánh giá đầu tiên của một chu kỳ, khi vị huấn luyện viên cần nhìn thấy càng nhiều cầu thủ càng tốt trước khi chốt bộ khung.

Bối cảnh ấy định hình cách đọc mọi dữ kiện còn lại. Mexico không bước vào hai trận này để giành kết quả. Mexico bước vào hai trận này để lập bản đồ lực lượng của chính mình. Và ở cấp độ đội tuyển, nơi thời gian tập trung được tính bằng ngày chứ không bằng tuần, việc lập bản đồ lực lượng thường quan trọng hơn một kết quả giao hữu.

Bảng phút thi đấu là tài liệu chiến thuật duy nhất mà đợt tập trung này để lại, và nó đủ để vẽ ra vài đường nét.

Trong tổng cộng 180 phút khả dụng cho mỗi vị trí, năm cái tên vượt mốc 100 phút: Chávez (116), Vargas (116), Johan Márquez (106), Fidalgo (104), Pineda (104). Năm người này tạo thành cái mà tôi gọi là bộ khung nguyên mẫu — nhóm cầu thủ mà một vị huấn luyện viên đối xử như thể họ gần như chắc suất, ngay cả khi ông chưa muốn nói ra điều đó trước công chúng.

Hãy nhìn vào quỹ đạo của hai cái tên trẻ. Mateo Chávez chơi 26 phút trận đầu, rồi 90 phút trận sau. Obed Vargas đi con đường ngược lại về thứ tự xuất phát nhưng trùng khớp về tổng lượng: vào sân dự bị ở trận đầu, đá trọn 90 phút ở trận sau. Hai cầu thủ, hai lộ trình, cùng một tổng số phút. Trong ngôn ngữ của ban huấn luyện, đó là tín hiệu mạnh nhất mà một đợt giao hữu có thể phát ra.

Ở đầu bên kia của bảng phút, Isaías Violante (94 phút) và Everardo López (90 phút) chỉ xuất hiện trong trận gặp Peru. Mẫu của họ là một trận duy nhất, tức là bằng chứng yếu hơn hẳn so với nhóm đá cả hai trận. Một trận đấu tốt có thể đưa một cầu thủ vào danh sách triệu tập tiếp theo; nó không đủ để khẳng định một vị trí trụ cột.

Ở giữa hai nhóm ấy là phần lớn đội hình, những người được chia phút theo kiểu rải đều. Đó là dấu hiệu của một cuộc sàng lọc, không phải của một hệ thống đã định hình.

Tôi từng chứng kiến mô thức này ở nhiều đội tuyển. Một huấn luyện viên mới nhận đội, gọi lên một danh sách rộng, chia đôi đội hình giữa hai trận giao hữu, và gọi đó là cơ hội bình đẳng. Ở trận thứ hai, ông ta đưa ra một đội hình gần như khác hoàn toàn, vừa để kiểm tra nhóm còn lại, vừa để giữ chân các cầu thủ dự bị. Đây là mô thức “hai đội hình” quen thuộc của những lịch FIFA đầu tiên dưới thời một huấn luyện viên mới. Việc Márquez thực hiện 11 thay đổi khớp chính xác với mô thức ấy.

Nhưng mô thức chỉ là điểm khởi đầu. Điều đáng theo dõi là những cái tên phá vỡ mô thức. Chávez và Vargas không bị chia đôi giữa hai trận; họ đá cả hai. Đó là điểm khác biệt giữa một cầu thủ được kiểm tra và một cầu thủ được tin dùng.

Ở đây tôi phải thành thật về giới hạn của dữ liệu. Chúng ta có phút thi đấu. Chúng ta không có xG, không có PPDA, không có tỷ lệ kiểm soát bóng, không có số cú sút. Không có những chỉ số ấy, hai trận hòa 1-1 là một tấm gương mờ: nó có thể phản chiếu một hàng thủ chắc chắn, hoặc một hàng công bế tắc. Tôi không thể phân biệt hai khả năng đó bằng bảng phút, và tôi sẽ không giả vờ rằng mình có thể.

Điều tôi có thể nói là thế này. Một đội bóng thay 11 vị trí giữa hai trận giao hữu và vẫn không thua trận nào đang làm đúng một việc: thu thập thông tin mà không đánh mất hình ảnh. Về mặt quản lý rủi ro, đó là cách tiếp cận hợp lý cho một vị huấn luyện viên mới, người chưa muốn đặt cược uy tín của mình vào một bộ khung chưa kiểm chứng.

Áp lực và kỳ vọng. Biệt danh “Kaiser” không phải là một chi tiết vô hại. Khi truyền thông đã gọi một huấn luyện viên bằng danh xưng của hoàng đế, họ cũng ngầm đặt lên vai ông một kỳ vọng tương xứng. Márquez bước vào ghế nóng với uy tín cá nhân cao hơn mức một huấn luyện viên trung tính thường có, nghĩa là ông có ít thời gian ân hạn hơn nhưng cũng có nhiều thiện chí hơn trong phòng thay đồ. Cách ông chia phút cho gần như toàn bộ đội hình, không ưu ái một nhóm nhỏ nào, là một nước đi xây dựng thiện chí. Nó khiến hầu hết cầu thủ cảm thấy mình được nhìn thấy, và ở giai đoạn đầu của một chu kỳ, cảm giác ấy có giá trị hơn một vài điểm số.

Từ góc nhìn chiến thuật, có một điểm tôi muốn nhấn mạnh. Trong nhiều năm, tôi vẫn giữ quan điểm rằng các hệ thống pressing tầm cao đã bị giải mã ở cấp độ đội tuyển, nơi thời gian tập trung ngắn không cho phép lắp ghép một khối pressing đồng bộ. Một huấn luyện viên mới, trong hai trận giao hữu duy nhất, gần như không thể cài đặt một cấu trúc pressing phức tạp. Việc Márquez chọn xoay tua rộng thay vì cố định một hệ thống là một sự thừa nhận gián tiếp về giới hạn thời gian ấy, dù ông không nói ra.

Cũng cần ghi nhận rằng đối thủ của Mexico không hề nhẹ. Colombia và Peru đều thuộc nhóm cạnh tranh của bóng đá Nam Mỹ. Tránh thất bại trước hai đối thủ như vậy, trong khi xoay tua gần như toàn bộ đội hình, là một kết quả có thể bảo vệ được. Nó không đẹp, nhưng nó đứng vững trước phê bình.

Ở góc độ thị trường, đợt tập trung này có một tác động gián tiếp nhưng thực tế. Việc những cầu thủ trẻ như Chávez, Vargas hay Violante được trao phút thi đấu ở cấp đội tuyển quốc gia làm tăng giá trị thị trường và vị thế đàm phán của họ trong các cuộc thương lượng với câu lạc bộ. Lịch sử chuyển nhượng cho thấy một đợt triệu tập tốt thường kéo theo áp lực gia hạn hợp đồng hoặc sự quan tâm từ các câu lạc bộ lớn trong cửa sổ kế tiếp. Không có số liệu định giá nào trong nguồn tin của tôi, nên tôi chỉ nêu đây như một kênh truyền dẫn cần theo dõi, không phải một kết luận.

Về phương diện luật lệ, không có dấu hiệu bất thường nào. Đây là một lịch FIFA tiêu chuẩn: các câu lạc bộ có nghĩa vụ nhả cầu thủ, và không có tranh chấp nào được ghi nhận. Không có thẻ đỏ, không có án phạt, không có tranh cãi VAR. Một đợt tập trung sạch về mặt hành chính.

Có một khía cạnh ít được bàn tới mà tôi luôn để ý: khối lượng phút thi đấu. Những cầu thủ đá trọn 90 phút ở trận thứ hai sẽ trở về câu lạc bộ với một lượng tải tích lũy. Trong lịch thi đấu hiện tại, nơi các câu lạc bộ châu Âu chơi hai trận một tuần gần như quanh năm, mỗi phút thi đấu thêm ở cấp đội tuyển là một khoản vay mà câu lạc bộ phải trả sau. Đây là lý do tôi không bao giờ xem nhẹ một trận giao hữu: với cầu thủ, nó không hề là trận đấu vô hại.

Giờ đến phần tôi có thể sai.

Khả năng thứ nhất: sự xoay tua rộng không phải là phương pháp, mà là sự lưỡng lự. Một huấn luyện viên chưa nhìn ra bộ khung của mình có thể trông giống hệt một huấn luyện viên đang chủ động sàng lọc. Hai trạng thái ấy để lại cùng một dấu vết trên bảng phút. Nếu đợt tập trung tiếp theo vẫn chứng kiến 10 hoặc 11 thay đổi, giả thuyết “sàng lọc có chủ đích” bắt đầu lung lay, và chúng ta nên chuyển sang giả thuyết “chưa có ý tưởng”.

Khả năng thứ hai: hai trận hòa 1-1 che giấu sự tầm thường. Không có xG, tôi không loại trừ được viễn cảnh Mexico bế tắc trong tấn công và chỉ được cứu bởi hai khoảnh khắc cá nhân. Hai bàn thắng trong 180 phút là mức thấp. Nếu hàng công thực sự bế tắc, bảng phút sẽ không bao giờ cho tôi thấy điều đó, bởi vì bảng phút đếm thời gian chứ không đếm chất lượng.

Khả năng thứ ba liên quan đến nguồn dữ liệu. Bảng phút mà tôi đang phân tích không kèm theo nguồn xác minh rõ ràng từ liên đoàn hay một cơ quan truyền thông lớn. Cho đến khi các số liệu được đối chiếu với hồ sơ trận đấu chính thức, tôi xếp báo cáo này ở mức tín nhiệm trung bình. Đây là nguyên tắc tôi tự đặt ra cho mình từ lâu: nếu không có dữ kiện xác minh được, tôi không nhấn phím xuất bản một kết luận chắc chắn.

Khả năng thứ tư, và có lẽ là quan trọng nhất: khung “đợt tập trung đánh giá” có hạn sử dụng rất ngắn. Nó chỉ đứng vững chừng nào kết quả còn chấp nhận được. Ngay khi vòng loại hoặc một giải chính thức đến và Mexico không thắng, lời giải thích ấy sẽ hết hiệu lực trong vòng một tuần, và áp lực truyền thông sẽ tăng vọt. Một người đàn bà nói một điều bé nhỏ về những phút thi đấu; người ta cười nhạo. Vài tháng sau, họ nhắc lại. Tôi đã thấy vòng tuần hoàn ấy lặp đi lặp lại đủ nhiều để biết rằng nó không bao giờ thay đổi.

Khả năng thứ năm: nếu Chávez và Vargas thực sự trở thành không thể thay thế, Mexico đang tự tạo ra một sự phụ thuộc mới. Những cầu thủ đá nhiều phút nhất trong một đợt giao hữu thường là những người chịu tải nặng nhất khi mùa giải câu lạc bộ tiếp diễn. Tôi đã nói đi nói lại một điều: mật độ lịch thi đấu là thủ phạm lớn nhất của chấn thương, và không đội ngũ y tế nào cứu được một cầu thủ phải đá hai trận mỗi tuần trong suốt nhiều tháng. Nếu Chávez và Vargas vừa đá trọn vẹn ở đội tuyển vừa là trụ cột ở câu lạc bộ, rủi ro chấn thương của họ tăng lên theo cấp số cộng, và Mexico có thể mất chính những người mà họ vừa xác định là trụ cột.

Nếu tôi phải đặt một dự đoán có thể kiểm chứng, nó là thế này. Ở đợt tập trung tiếp theo, số thay đổi trong đội hình xuất phát sẽ giảm xuống dưới năm vị trí, và Chávez cùng Vargas sẽ là hai cái tên gần như không thể bị loại. Nếu điều đó không xảy ra, nếu Márquez lại thay gần cả đội hình thêm một lần nữa, thì chúng ta đang không nói về một quá trình xây dựng, mà về một cuộc tìm kiếm chưa có đích. Đợt tập trung này không để lại một chiến thắng; nó để lại một tấm bản đồ. Điều còn lại cần xem là Márquez có đọc được tấm bản đồ ấy hay không.