18,2 triệu SIM bị khóa vẫn chưa đủ: Pakistan 'ra tối hậu thư' cho PTA, ngân hàng và cơ quan điều tra

Một con số 18,2 triệu có thể khiến bất kỳ nhà quản lý viễn thông nào mỉm cười hài lòng. Nhưng khi ngồi trong phòng họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội Pakistan về Nội vụ và Kiểm soát Ma túy, con số đó chỉ là một lời thú nhận thất bại. Ủy ban, dưới sự chủ trì của ông Raja Khurram Shahzad Nawaz, vừa nhóm họp với đại diện Cơ quan Viễn thông Pakistan (PTA), Cơ quan Điều tra Tội phạm Mạng Quốc gia (NCCIA), các nhà mạng và ngân hàng để rà soát việc thực hiện các khuyến nghị trước đó. Kết quả: không phải một lời khen, mà là một loạt chỉ thị cứng rắn nhằm siết chặt kỷ luật trong cuộc chiến chống lừa đảo qua SIM và tội phạm tài chính. Vấn đề không nằm ở việc chặn SIM. Vấn đề nằm ở chỗ sau khi chặn 18,2 triệu SIM trong 2,5 năm, các vụ lừa đảo vẫn tiếp diễn. Nếu chặn SIM là giải pháp, thì bài toán đã được giải từ lâu. Sự thật là, những kẻ lừa đảo không hề biến mất. Chúng thích nghi. Khi SIM nội địa bị siết, chúng chuyển sang SIM ngoại, VoIP và các tài khoản ngân hàng thuê mướn. Ủy ban đã chỉ ra chính xác điều này khi thảo luận về việc sử dụng SIM nước ngoài và tài khoản 'thuê' – những mắt xích quan trọng trong chuỗi rửa tiền hiện đại. Điều khiến tôi tâm đắc nhất trong báo cáo của Ủy ban là sự thừa nhận về một nghịch lý công nghệ: cơ sở hạ tầng sinh trắc học quốc gia (do NADRA vận hành) vừa là công cụ xác minh danh tính, vừa là vector cho hành vi gian lận. Việc Ủy ban yêu cầu áp dụng nhận dạng khuôn mặt và mống mắt (IP11) cho thấy họ hiểu rằng vấn đề không phải là thiếu công nghệ, mà là thiếu quản trị dữ liệu. Hãy nhìn vào con số 18,2 triệu một cách hoài nghi. Trong đó có bao nhiêu SIM thực sự liên quan đến lừa đảo, và bao nhiêu là SIM không hoạt động hoặc đăng ký trùng lặp? Không ai đưa ra con số cụ thể. Đây chính là khoảng lặng giữa hai con số mà tôi luôn tìm kiếm. Một điểm mù khác: Ủy ban thảo luận về 'khó khăn trong việc phong tỏa và thu hồi kịp thời các khoản tiền gian lận' (IP16). Điều này cho thấy một nút thắt pháp lý – ngay cả khi phát hiện gian lận, bộ máy pháp lý để đóng băng và truy hồi tài sản vẫn quá chậm. Đây không phải bài toán công nghệ, mà là bài toán luật pháp. Và đây là điểm mấu chốt: Pakistan hiện không có luật bảo vệ dữ liệu toàn diện. Việc mở rộng xác minh sinh trắc học mà không có khung pháp lý bảo vệ dữ liệu tương ứng sẽ chỉ làm tăng bề mặt tấn công. Ủy ban có thể yêu cầu PTA, ngân hàng và NCCIA phối hợp, nhưng nếu không có một đạo luật bảo vệ dữ liệu, mọi nỗ lực kỹ thuật đều có thể trở thành con dao hai lưỡi. Tôi đã theo dõi nhiều thị trường viễn thông ở châu Á trong 50 năm qua. Tôi nhớ lại các chiến dịch xác minh SIM tại Ấn Độ với hệ thống Aadhaar, hay Nigeria với NIN-SIM linkage. Pakistan đang đi trên con đường quen thuộc đó, nhưng với một điểm khác biệt: sự phối hợp giữa các cơ quan đang bị đặt dấu hỏi ngay tại phiên điều trần quốc hội. Chỉ thị của Ủy ban về việc cảnh báo ngay lập tức khi SIM mới được phát hành (IP12) là một biện pháp chi phí thấp, tác động cao. Đây là một chiến thắng nhanh mà tôi tin rằng sẽ được triển khai trong vòng 6 tháng tới. Nhưng đây chỉ là miếng dán cầm máu. Cuộc chiến thực sự nằm ở việc tái cấu trúc thể chế. Việc NCCIA – một cơ quan mới – xuất hiện trong cuộc họp cho thấy Pakistan đang củng cố năng lực điều tra tội phạm mạng, nhưng sự non trẻ của cơ quan này cũng là một rủi ro phối hợp trong ngắn hạn. Câu hỏi lớn nhất mà Ủy ban để ngỏ: 18,2 triệu SIM đã bị chặn, nhưng bao nhiêu tiền đã được thu hồi? Bao nhiêu kẻ lừa đảo đã bị bắt? Nếu không có dữ liệu về tổn thất tài chính, làm sao chúng ta biết liệu chiến dịch này có hiệu quả hay chỉ là một màn trình diễn? Tôi không tin vào những con số được công bố. Tôi tin vào khoảng lặng giữa chúng. Và khoảng lặng ở đây đang nói rằng: Pakistan có thể đang chặn nhầm SIM, trong khi những kẻ lừa đảo thực sự vẫn đang dùng tài khoản ngân hàng thuê mướn để rửa tiền. Ủy ban đã giao nhiệm vụ cho PTA, NADRA, ngân hàng, NCCIA và các nhà mạng phối hợp chặt chẽ hơn. Nhưng điều tôi quan tâm là liệu các chỉ thị này có được ban hành thành luật hay không. Các chỉ thị của ủy ban quốc hội chỉ mang tính tư vấn cho đến khi được thể chế hóa. Và quy trình lập pháp của Pakistan, như chúng ta đã thấy, không hề nhanh chóng. Một điểm cuối cùng: việc Ủy ban yêu cầu giám sát các nền tảng mạng xã hội để ngăn chặn quảng cáo bất hợp pháp về SIM ngoại (IP20) có thể vượt ra ngoài phạm vi chống lừa đảo. Nếu không có sự giám sát tư pháp rõ ràng, yêu cầu này có thể trở thành công cụ kiểm soát nội dung, gây ra những lo ngại về tự do ngôn luận. Pakistan đang đứng trước một ngã rẽ. Một con đường dẫn đến cải cách toàn diện với luật bảo vệ dữ liệu và cơ chế phong tỏa tài sản nhanh hơn. Con đường còn lại là tiếp tục chặn SIM và hy vọng điều đó là đủ. Lịch sử đã cho chúng ta câu trả lời cho con đường thứ hai. Câu hỏi đặt ra không phải là liệu Ủy ban có đủ quyền lực để ép các cơ quan hành động, mà là liệu hệ thống luật pháp có theo kịp công nghệ hay không. Bởi vì, như tôi đã nói nhiều lần: tin đồn không bao giờ chết, chỉ là đổi chủ để sống tiếp. Và những kẻ lừa đảo cũng vậy. Phiên tòa tin đồn này – hay đúng hơn là phiên tòa của sự thật – sẽ được định đoạt không phải bởi số SIM bị chặn, mà bởi khả năng của Pakistan trong việc xây dựng một hệ thống phòng chống gian lận dựa trên năng lực, chứ không phải dựa trên tài sản. Mùa hè này, khi các nhà mạng Pakistan bắt đầu triển khai hệ thống cảnh báo SIM mới, tôi sẽ theo dõi một con số cụ thể: tỷ lệ thu hồi tiền gian lận. Nếu con số đó không được cải thiện, thì 18,2 triệu SIM bị chặn chỉ là một con số trang trí. Hợp đồng có chữ ký, nhưng bóng tối cũng có chữ ký của riêng mình. Và trong bóng tối đó, những kẻ lừa đảo đang ký vào các giao dịch mới mỗi ngày.